Yeni Dönemin Fotoğrafı
Türkiye’nin yatırım teşvik mevzuatı, 2012’den bu yana 2012/3305 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı üzerine inşa edilmişti. Mart 2025 itibarıyla bu karar yürürlükten kaldırıldı. Yerini yeni bir Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi aldı. Adı henüz kamuoyunda tam oturmamış olsa da uygulayıcılar arasında “Yeni Teşvik Sistemi” veya “Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi Sistemi” olarak anılıyor.
Bu değişiklik kozmetik bir düzenleme değil. Teşvik kademeleri yeniden tasarlandı, desteklenen yatırım türleri revize edildi ve bazı kavramlar bütünüyle ortadan kalktı. Firmaların bu dönüşümü doğru okuması, hem mevcut belgelerini yönetmek hem de yeni başvuru stratejisi kurmak açısından kritik.
Beş Teşvik Kademesi
Yeni sistemde dört ana program ve bir çerçeve destek kategorisi yer alıyor. Bunları sırasıyla inceleyelim.
Teknoloji Hamlesi Programı, öncelikli ürün listesinde yer alan ara mallar, yüksek teknolojili ürünler ve kritik bileşen yatırımlarını kapsıyor. Bu program, eski sistemdeki Stratejik Yatırım Teşviki’nin evrimleşmiş hali sayılabilir; ancak kapsam çok daha geniş ve esnekleştirilmiş. Programa giren yatırımlar bölge farkı gözetilmeksizin en yüksek destek pakediyle değerlendiriliyor.
Yerel Kalkınma Hamlesi Programı, eski sistemin 4, 5 ve 6. bölge desteklerini kapsayan yapıyı dönüştürüyor. Kalkınmada öncelikli illerdeki yatırımları hedefliyor; istihdam ve katma değer kriterleri ön plana çıkıyor. Özellikle Güneydoğu ve Doğu Anadolu’daki imalat yatırımları bu programdan ciddi avantaj sağlıyor.
Stratejik Hamle Programı, eski adıyla Büyük Ölçekli Yatırım Teşviki’nin yerini aldı. Bu, sistemdeki en köklü isim değişikliği. Ancak değişen yalnızca isim değil; asgari yatırım tutarı yükseltildi, sektör kısıtlamaları güncellendi. Savunma, havacılık, ileri imalat ve kimya gibi stratejik sektörler için özel bir alt başvuru kanalı açıldı.
Öncelikli Yatırımlar kategorisi ise büyük ölçüde korundu. Enerji verimliliği, atık yönetimi, turizm altyapısı ve hastane yatırımları bu çerçevede desteklenmeye devam ediyor.
Hedef Yatırımlar ise yeni bir kavram. Cumhurbaşkanlığı tarafından dönemsel olarak belirlenen ve ekonomik açıdan acil desteklenmesi hedeflenen sektörleri kapsıyor. Tarımsal işleme tesisleri, savunma yan sanayii ve elektronik üretim bu kapsamda örnek gösterilen alanlardır. Liste dinamik; her takvim yılı başında güncellenebiliyor.
Eski Belgesi Olanlar Ne Yapmalı?
2012/3305 kapsamında alınmış ve hâlâ yatırım döneminde olan belgeler geçerliliğini koruyor. Karar metni, mevcut belge sahiplerinin tüm haklarını güvence altına alıyor; destek unsurları, süreler ve oranlar olduğu gibi devam ediyor.
Ancak pratik birtakım aksiyon noktaları var. Birincisi, yatırım süresi uzatma talepleri artık yeni mevzuat kapsamında değerlendiriliyor. Uzatma başvurusunda eski kararname değil, yeni yönetmelik esas alınıyor. Bu durum bazı firmaların beklediği uzatma sürelerinde farklılık yaratabilir.
İkincisi, ek kapasite yatırımları söz konusu olduğunda mevcut belgeye ilave yapmak yerine yeni sistem kapsamında ayrı bir başvuru yapılması gündemde. Bakanlık bu konuda henüz netleştirici bir sirküler yayımlamamış olmakla birlikte, fiili uygulamada bu yönde eğilim güçleniyor.
Üçüncüsü, eski belge kapsamındaki ithal makine listesi değişiklik talepleri yeni süreçlere tabi tutuluyor. Belge kapsamı değişikliklerinde, belgenin düzenlendiği tarihte geçerli olan mevzuat mı yoksa yeni mevzuat mı esas alınacağı sorusu pratikte karmaşıklık yaratıyor.
31 Aralık 2030’a Kadar Geçerli
Yeni sistem net bir bitiş tarihine sahip: 31/12/2030. Bu tarihten önce yatırım sürecine başlayanlar mevcut teşvik paketinden yararlanmaya devam edecek. Bununla birlikte bazı alt programların (özellikle Yerel Kalkınma Hamlesi kapsamındaki özel destek paketlerinin) ayrı müracaat son tarihleri olabileceğini not etmek gerekiyor.
Büyük Ölçekli Teşvikten Stratejik Hamle’ye Geçiş
Bu dönüşüm yalnızca isim değişikliği değil, kriterlerin de yeniden yazılması anlamına geliyor. Eski sistemde büyük ölçekli yatırım için sabit sektör listeleri ve belirlenmiş asgari yatırım tutarları vardı. Yeni sistemde Stratejik Hamle, savunma sanayiinden elektronik üretimine, yarı iletkenlerden biyoteknolojiye uzanan geniş bir yelpazede, karar sürecine daha fazla esneklik tanıyor. Bu esneklik, yatırımcı açısından fırsat olduğu kadar belirsizlik de yaratıyor; kapsama girip girmediği tartışmalı projelerde ön görüşme süreçleri daha belirleyici hale geldi.
Başvuru Öncesi Yapılması Gerekenler
Yeni sisteme başvuracak firmalar için öncelikli adım, projenin hangi programa girdiğini doğru tespit etmek. Teknoloji Hamlesi mi, Stratejik Hamle mi, yoksa Yerel Kalkınma mı? Bu tespit hem destek paketi hem de belgede yer alacak koşullar açısından belirleyici.
İkinci adım, eski sistemde alışılan bazı belge yapılarının artık geçerli olmadığını kabul etmek. Yeni yönetmelik, başvuru dosyasında farklı analiz ve taahhüt belgelerini zorunlu kılıyor. Bu değişikliklere hazırlıksız başvurulan dosyalar gecikmeli veya eksik belge talebiyle karşılaşıyor.
Sistemin oturması zaman alacak. İlk altı ay içinde çıkacak uygulama yönetmelikleri ve tebliğler, pek çok tartışmalı konuyu netleştirecek. Bu dönemde Bakanlık’ın resmi açıklamalarını ve tebliğ değişikliklerini yakından takip etmek, hatalı bir başvuru yapmaktan çok daha değerli.